హెచ్.ఏ. స్టువర్ట్, ఎ.డి.జె.యఫ్. ఫ్లీట్ వంటి ప్రసిద్ధ పరిశోధకుల ప్రకారం, రెడ్లు సూర్య వంశీయులు. వీరి చరిత్రకు సంబంధించిన తొలి ముద్రణలు రెండవ శతాబ్దంలోనూ, ఆ తర్వాత ఐదవ శతాబ్దంలోనూ శిలా ఫలకాలపై లభించాయి. నేడు ప్రపంచవ్యాప్తంగా దాదాపు మూడు కోట్ల మంది రెడ్లు నివసిస్తుండగా, ఉభయ తెలుగు రాష్ట్రాలతో పాటు తమిళనాడు, కర్ణాటక, కేరళ, ఒరిస్సా, మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్, రాజస్థాన్ లలో వీరు విస్తరించి ఉన్నారు. తమిళనాడు, కేరళ రాష్ట్రాలలో వీరు ‘రెడ్డియార్’ గా పిలవబడుతున్నారు. వెళ్ళివూర్ యుద్ధంలో రెడ్డియారప్పురం సైన్యం ట్రావన్ కోర్ సైన్యాన్ని ఓడించిన నాటి నుండి వీరు అక్కడ ముత్యాలమ్మ దేవతను కొలుస్తూ స్థిరపడ్డారు.

బహమనీ సుల్తాన్ల దురాక్రమణను ఎదిరించి హిందూ ధర్మ పరిరక్షణలో రెడ్లు అగ్రభాగాన నిలిచారు. "రెడ్డి అనేది ఒక కులం కాదు, అది ఒక గుణం"పదిమందికి సహాయం చేయడం రెడ్డి కులస్తులకు పుట్టకతో వచ్చిన సుగుణం. వీరు కేవలం రైతులు మాత్రమే కాదు; రాజులు, జర్నలిస్టులు, కవులు, దేశభక్తులు, రచయితలు, రాజకీయ నాయకులుగా ప్రతి రంగంలోనూ అగ్రగాములుగా నిలుస్తున్నారు. విద్యా, వైద్య, వ్యాపార రంగాల్లో భూరి విరాళాలు ఇస్తూ సమాజ సేవలో ముందుంటున్నారు. ‘రట్టగుడి’ నుండి ‘రెడ్డి’ వరకు: పదోత్పత్తి ప్రస్థానండాక్టర్ బెరిల్, మల్లంపల్లి సోమశేఖర శర్మ వంటి ప్రముఖ చరిత్రకారుల పరిశోధనల ప్రకారం, ‘రెడ్డి’ అనే పదం ఒకే రోజులో వచ్చింది కాదు; వేల సంవత్సరాల కాలంలో ఎన్నో మార్పులకు లోనైంది. గుంటూరు జిల్లా యర్రబాలెం శాసనంలో ‘రెడ్డి’, ‘రట్టడి’ పదాలు కనిపిస్తాయి. రాచరిక అధికార పదంగా ‘రెడ్డిక’ అనే పదం వాడబడింది.

చారిత్రక ఆధారాల ప్రకారం ఈ పదం ఇలా రూపాంతరం చెందింది: 7వ శతాబ్దం: రట్టగుడి (క్రీ.శ. 641 నాటి మాచర్ల శాసనంలో ‘రట్టగుళ్ళు’ గా పేర్కొనబడింది) 9వ శతాబ్దం: రట్టోడి, రాథోడి, రాథోడ్ (వరంగల్ జిల్లా కొండపర్తి శాసనంలో గ్రామ పెద్దను సూచిస్తూ ‘పొలమెయరట్టోడి’ గా ఉంది) 10వ శతాబ్దం: రట్టాడి (కల్యాణి చాళుక్యుల 1065 నాటి ములుగు శాసనంలో ‘గడ్డి’ లేదా ‘కదిరడ్డి మినిరడ్డి’ ని గ్రామ పెద్దగా నియమించినట్లు ఉంది) 1100–1153: రట్టజికము, రాడ్రికము 1238 నాటికి: రాడీ నుండి నేటి ‘రెడ్డి’ గా స్థిరపడింది. ఉత్తర భారతదేశం నుండి దక్షిణానికి వచ్చి స్థిరపడిన రాష్ట్రకూటులే తదనంతరం రెడ్లుగా మారారని శాసనాలు చెబుతున్నాయి. వీరు చాళుక్యుల కాలంలో గ్రామ పెద్దలుగా, కాకతీయుల కాలంలో సైనిక అధికారులుగా (ఇనగాల బమ్మి రెడ్డి, రేచెర్ల నామి రెడ్డి, బేతి రెడ్డి, రుద్రి రెడ్డి వంటి వారు) సేవలందించారు.

ప్రస్తుతం రెడ్డి కులంలో 36 శాఖలు, 7 వేల నుండి 10 వేల వరకు ఇంటిపేర్లు, ఎన్నో గోత్రాలు ఉన్నాయి. సామ్రాజ్య అధినేతలు: రెడ్డి రాజ్యాలు - సంస్థానాలుఒక కులం పేరుపై రాజ్యాన్ని స్థాపించి ఏలిన ఘనత ఒక్క రెడ్డి జాతికే దక్కుతుంది. హంపీలో ప్రోలయరెడ్డి వేసిన శాసనం, వేమ భూపాలుని శాసనాల ప్రకారం రెడ్లు రవికులోత్సన్నులు (సూర్య వంశీయులు) అని స్పష్టమవుతోంది. కొండవీటి రెడ్డి రాజుల స్వర్ణయుగం (1325 - 1428):సుమారు ఒక శతాబ్ద కాలం ఆంధ్రదేశాన్ని పాలించిన కొండవీటి రాజుల పాలనా కాలం: ప్రోలయ వేమారెడ్డి (1325 - 1355) - అద్దంకిని రాజధానిగా చేసి రెడ్డి రాజ్య స్థాపనకు పునాది వేశారు. అనపోతారెడ్డి (1353 - 1364) - రాజధానిని కొండవీడుకు మార్చారు. అనవేమారెడ్డి (1364 - 1386) కుమారగిరిరెడ్డి (1386 - 1402) పెదకోమటి వేమారెడ్డి (1402 - 1420) రాచ వేమారెడ్డి (1420 - 1428) వీరితో పాటు రాజమహేంద్రవరం, కందుకూరు, కోరుకొండ రెడ్డిరాజులు, రేచర్ల, గోన, విరియాల, వావిలాల, చెరకు, మల్యాల, కొప్పుల రెడ్డి వంశీయులు రాజ్యాలు ఏలారు.

ప్రముఖ రెడ్డి సంస్థానాలు: ఆంధ్రదేశ చరిత్రలో వైభవాన్ని చాటిన సంస్థానాలు: అలంపూర్, అమరచింత, గద్వాల, వనపర్తి, దోమకొండ, మునగాల, పాపన్న పేట, సిర్నాపల్లి, బోరవెల్లి, గోపాలపేట, బుచ్చిరెడ్డిపాలెం, నోస్సం, నారాయణపురం, దొంతి, కొండూరు, కార్వేటినగరం. మధ్యయుగంలో మనుమకుల మల్లిరెడ్డి, కాంతమధూక, ఎంతమల్లిరెడ్డి వంటి ఎందరో సామంత మాండలికులు ప్రజలకు అద్భుత సేవలు అందించారు. రెడ్డి ఉపశాఖలు: ప్రాంతాలు - కట్టుబాట్లుతెలుగు ప్రాంతాలలో ప్రధానంగా వినిపించే రెడ్డి ఉపశాఖలు నివాస ప్రాంతాల ఆధారంగా, కట్టుబాట్ల ఆధారంగా ఏర్పడ్డాయి. పాకనాటి, వెలనాటి, రేనాటి రెడ్లు: నెల్లూరు చుట్టుపక్కల ప్రాంతాన్ని ‘పాకనాడు’ అని, గోదావరి-పెన్నా నదుల మధ్య గల రేపల్లె, తెనాలి ప్రాంతాలను ‘వెలనాడు’ అని, కడప ప్రాంతాన్ని ‘రేనాడు’ అని పిలిచేవారు. ఈ ప్రాంతాల ఆధారంగానే ఆయా శాఖలు ఏర్పడ్డాయి.

మొటాటి (మొటవాడ) రెడ్లు: తెలంగాణ, కర్నూలు, కృష్ణా, గుంటూరు జిల్లాల్లో ఎక్కువగా ఉండే మొటాటి రెడ్ల మూలాలపై భిన్నాభిప్రాయాలు ఉన్నాయి. వరంగల్‌లోని ‘మట్టెవాడ’ నుండి వీరు వచ్చి ఉంటారని సురవరం ప్రతాపరెడ్డి అభిప్రాయపడగా, పల్నాడు సీమలోని ‘మొట్టవాడినాడు’ (మార్కాపురం ప్రాంతం) నుండి యుద్ధాల వల్ల తెలంగాణకు వలస వెళ్లి ఉండవచ్చని చారిత్రక ఆధారాలు (త్రిపురాంతకం ఆలయ శాసనం) చెబుతున్నాయి. పంట (దేసటి) రెడ్లు: నెల్లూరు చోడుల పరిపాలనలోని ‘పంట రాజ్యము’ లో నివసించిన వీరు, అద్దంకి, కొండవీడులను పాలించారు. 15వ శతాబ్దపు పద్యాల ప్రకారం పంట కులంలో మొటాటి, వెల్నాటి, మొరస, నేరేడు, అయోధ్య, పంట, పొంగలినాటి, పాకనాటి, భూమంచి, కురిచేటి, మున్నూటి, దేసటి, గండికోట, ఓరుగంటి అనే 14 శాఖలు ఉన్నట్లు తెలుస్తోంది. భూమంచి రెడ్లు: ‘బహుమంచి’ లేదా ‘మంచి భూమి కలిగినవారు’ అనే పదాల నుండి ఏర్పడిన ఈ శాఖ వారు ఎక్కువగా ఈస్ట్, వెస్ట్ గోదావరి జిల్లాల్లో ఉంటారు.

హోదాలే పేర్లుగా...దేశ్ ముఖ్, దేసాయి, చౌదరి, దొర, పటేల్ అనేవి కుల శాఖలు కావు, అవి కేవలం వారి హోదా, స్తోమతను బట్టి వచ్చిన పేర్లు. జమిందారులను ‘దేసాయి’ అని, శిస్తు వసూలు చేసే గ్రామ పెద్దలను ‘చౌదరి’ అని, నిజాం పాలనలో విభిన్న గ్రామాలకు వలస వెళ్ళిన రెడ్డి కుటుంబీకులను ‘దొర’, ‘పటేల్’ అని పిలిచేవారు. చరిత్ర పుటల్లో నిలిచిన ధ్రువతారలుగోన బుద్ధారెడ్డి (13వ శతాబ్దం): కాకతీయుల సామంత రాజుగా వర్ధమానపురం, బుద్దపురం కేంద్రాలుగా పాలిస్తూ, తెలుగు సాహిత్యంలో అజరామరమైన ‘రంగనాథ రామాయణం’ రచించి ఖ్యాతి గడించారు.

యోగి వేమన (1652): కొండవీడు రెడ్డి రాజుల వంశంలో జన్మించి, లౌకిక జీవితాన్ని వదిలి, సమాజ హితం కోరి ఆటవెలది పద్యాలతో నీతిసారమును బోధించి తెలుగు గడ్డపై చెరగని ముద్ర వేశారు. ఉయ్యాలవాడ నరసింహారెడ్డి: సిపాయిల తిరుగుబాటు కంటే ముందే బ్రిటీష్ పాలకుల గుండెల్లో నిద్రపోయిన భారతదేశపు మొట్టమొదటి స్వాతంత్ర్య సమరయోధుడు, అమరవీరుడు. రాజా బహదూర్ వెంకట్రామారెడ్డి: అనాథగా పెరిగి, హైదరాబాద్ కొత్వాల్‌గా 7వ నిజాం వద్ద విశేష గౌరవం పొంది, విద్యా వ్యాప్తికై హాస్టళ్లు, విద్యాలయాలు స్థాపించిన మహోన్నత వ్యక్తి.

మన చరిత్రను చాటి చెబుదాం! బ్రిటీష్ చరిత్రకారులైన హెచ్.ఏ. స్టువర్ట్, డాక్టర్ బెరిల్, రెవరెండ్ జె. ఫౌల్క్స్ ల పరిశోధనల ప్రకారం, రెడ్ల మూలపురుషుడు మిథిలా నగర రాజైన ‘జనక మహారాజు’ అని, ఆయన కూతురైన సీతామహాదేవి రెడ్డి వంశీయురాలని తేలింది. ఇంతటి అద్భుతమైన, గంభీరమైన వంశ చరిత్ర కలిగిన రెడ్డి జాతి, తన చరిత్రను ప్రపంచానికి చాటి చెప్పుకోవడంలో కొంత వెనుకబడి ఉంది. కళలను పోషించి, శ్రీనాథుడు, ఎర్రాప్రగడ వంటి కవి పండితులను ఆదరించిన ఈ వీర వంశస్థులంతా ఇకనైనా ఒక్కటై, తమ ఘనమైన పూర్వవైభవాన్ని రాబోయే తరాలకు సగర్వంగా చాటి చెప్పాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది!